Cảm nhận về Tâm và Thiền

"Ao cũ
Con ếch nhảy vào
vang tiếng nước xao" 

Matshuo Basho (1644 – 1694)

 

* Lời riêng :

Cổ đức nói : 

"Đạo chỉ có thể cảm thông 

không thể nghĩ bàn "
tuy nhiên, 

nếu được trao cái chân-nghĩa của Đạo 

tôi nhận mà không nói gì .
 

Cái gì là THIỀN ? 
Lục tổ Huệ Năng nói : " Vô Niệm là tông chỉ của Thiền"
Có thể tạm hiểu : khi Tâm không có niệm-tưởng ( Vô niệm), đó là Thiền .

"Tâm không có niệm-tưởng" là một khái niệm có thể dùng ví dụ để tạm hiểu ,qua hai trạng thái: hoặc trong giấc ngủ sâu , hoặc trong thiền. 

Nếu ta có nhận biết sáng tỏ (:giác chiếu, viên minh) và các niệm-tưởng biến mất, đó là Thiền.

Nếu các niệm-tưởng biến mất và ta trở thành không nhận biết (:bất giác),đó là giấc ngủ sâu.

Giấc ngủ sâu và Thiền có vài điều tương tự và vài điều khác biệt.

Một điều tương tự :  là trong cả hai, tư duy (= tiến trình tư tưởng) biến mất .

Một điều khác biệt : ở trong giấc ngủ sâu, nhận biết sáng tỏ (= giác chiếu, viên minh, tỉnh giác) biến mất . Nhưng trong Thiền , sự nhận biết sáng tỏ vẫn được bảo lưu.

Như thế ,  có thể tạm ví dụ : Thiền thì tương đương giấc ngủ sâu , cộng thêm nhận biết sáng tỏ (giác chiếu).
Nhận biết ấy là cái gì vậy ?
Đó là sự nhận biết "cái-không-biết" của chính mình . Ví như "ai ăn nấy no", nóng lạnh tự biết", phải tự thể nghiệm , không thể làm thay, nói thay được . Tức là phải thiền định .
Trong Thiền định , ta được thư giãn, như trong giấc ngủ sâu, và có thêm nhận biết sáng tỏ, tỉnh thức một cách hoàn toàn – và sự vụ đó mang ta đến cửa-vào-của-những-BẤT KHẢ TƯ NGHỊ của chính ta .

Trong giấc ngủ sâu, ta di chuyển vào Vô-Tâm , nhưng bất-giác .Ta không biết mình đang được đưa đến đâu, mặc dầu  sáng ra thức dậy, ta sẽ cảm thấy tác động và hiệu ứng của nó :

Nếu đó là một giấc ngủ sâu thực sự đẹp đẽ, không có những giấc mơ phiền muộn động đến ta , thì vào buổi sáng hôm ấy , ta sẽ cảm thấy tươi tắn, mới mẻ, linh hoạt, trẻ trung lại, hăng hái và... phong độ.

Nhưng ta không biết nó đã xảy ra như thế nào , nơi nào ta đã đi . Cứ như thể ta được đưa vào một loại hôn mê sâu, giống như là ta chịu tác động của vài loại thuốc gây mê, và sau đó được đưa đi đó đây, ở đó  , ta trở thành tươi tắn, trẻ trung, linh hoạt.

Trong Thiền , sự vụ nầy duyên-hội xảy ra  mà không dùng thuốc gây mê.

Như thế , Thiền có thể tạm hiểu  là : vẫn thư giãn như ta đang trong giấc ngủ sâu và cộng thêm sự minh mẫn .

Hãy tiếp tục giữ tính nhận biết sáng tỏ ở nơi Thiền . Hãy để niệm-tưởng biến mất (= ra đi ), nhưng tính nhận-biết-sáng-tỏ phải được giữ lại  !

Và chuyện nầy không khó, chỉ vì chúng ta chưa biết cách làm chuyện nầy mà thôi…

Chỉ cần tạo một không gian cho Thiền , và tự nó tiến hành chức năng của nó .

                              ***

Cái gì là TÂM ?

Cổ đức nói : " Bổn lai vô nhất vật ". 

Tạm hiểu : "Tâm không là một vật" . Nhưng là một "sự Sự ".

"Một Vật" thì có chất liệu trong nó, một "sự Sự "(an event: sự Sự ; hiện tượng) thì chỉ là một tiến trình(process). 

Một Vật thì giống như một cục đá chẳng hạn.

Một  sự Sự/ Hiện tượng  thì giống như một con sóng – nó hiện hữu, nhưng nó không có chất liệu vững bền . Nó chỉ là một "sự-sự" giữa gió và đại hải, một tiến trình, một hiện tượng.

Đây là một điều trước nhất ta có thể "đi vào cửa" từ í niệm sau đây :

"Tâm" là một tiến trình , giống như con sóng , hoặc giống như một giòng sông, nhưng nó không có chất liệu trong nó.

Nếu nó có chất liệu, lúc đó, nó không thể bị tan biến .

Nếu nó không có chất liệu, nó có thể biến mất không để lại một dấu vết nào cả.

Khi một con sóng biến mất vào trong biển lớn , cái gì được để lại ?

Không gì cả, ngay cả một dấu vết !

Thế nên , những người đã nhận-biết-sáng-tỏ, họ nói : Tâm giống như con chim đang bay trong bầu trời – không để lại dấu chân, ngay cả đến một vết tích đường bay .

"Nhạn quá trường không

 Ảnh trầm hàn thủy 

 Nhạn vô di tích chi ý 

 Thủy vô lưu ảnh chi tâm "

( Kệ của Hương Hải thiền sư) 

[ tạm dịch nghĩa : Chim nhạn bay dài qua không trung / Ảnh chìm dưới dòng sông lạnh / Nhạn không có ý để lại vết tích / Sông không có lòng lưu lại bóng hình ]

"Tâm" là một tiến trình một cách tuyệt đối . Nói chi tiết hơn , Tâm không hiện hữu – chỉ có các Niệm-Tưởng hiện hữu .

Các niệm-tưởng ấy chuyển biến quá nhanh khiến cho ta nghĩ và cảm thấy rằng  có cái-gì-đó-hiện-hữu-ở-đó , trong sự tương tục .

Một Niệm-Tưởng đến,  lại một niệm tưởng khác đến, lại một niệm-tưởng khác đến nữa , và  cứ thế , chúng tiếp tục đến… Khoảng cách thì quá nhỏ nên ta không thể thấy cái khoảng trống rỗng giữa một niệm tưởng này và một niệm tưởng khác. Thế nên , hai niệm-tưởng trở thành bị nối với nhau, chúng thành một tương tục, và bởi vì có cái tương tục đó , ta nghĩ là có một cái TÂM .

Trong cái "ao cũ " có tên là TÂM đó , "con ếch nhảy vào" , liền xảy ra sự Sự "vang tiếng nước xao".

Như vậy, có các niệm-tưởng – không có “TÂM”. Cũng như chỉ có những electron— không có “chất liệu” . 

Cũng giống như một đám đông . Một đám đông hiện hữu theo một ý nghĩa của chính nó, vào một không-thời gian nào đó , không hiện hữu theo một ý nghĩa khác. Chỉ có những cá nhân hiện hữu, nhưng những cá nhân cùng nhau cho một cảm giác như là họ-là-một .

Một quốc gia vừa hiện-hữu vừa không-hiện-hữu , chỉ hiện hữu những cá nhân ở đó. Những cá nhân là những electron của một quốc gia , của một cộng đồng , của một đám đông.

Các niệm-tưởng hiện hữu – Tâm không hiện hữu .

TÂM là hiện tướng một cách tuyệt đối .

Và khi ta nhìn vào Tâm sâu hơn, Tâm biến mất , nên gọi là VÔ TÂM .

Lúc đó chỉ có các niệm-tưởng, nhưng khi “Tâm” biến mất , và chỉ có niệm- tưởng-cá-biệt hiện hữu, nhiều sự sự vật vật được giải quyết một cách tức thời :

-  Điều thứ nhất là : một cách tức thời  , ta chợt biết các niệm-tưởng đó giống như những đám mây – chúng đến và đi, và bạn là bầu trời (=hư không).

-  Khi không có Tâm, một cách tức thời , nhận thức đến với ta rằng : ta chẳng còn bị can dự gì vào các niệm-tưởng – các niệm-tưởng có ở đó, đi ngang qua ta , giống như những đám mây bay qua bầu trời, hoặc làn gió bay qua các rừng cây nội cỏ . Các niệm tưởng đang đi qua ta, và chúng có thể đi qua bởi vì ta là một rỗng-thông-mênh-mông-vô-tận.

Không có một cái gì ngăn ngại , cản trở , nên gọi là VÔ NGẠI .

Không có tường vách nào hiện hữu để ngăn chặn chúng , ta không là một hiện tượng bị dựng tường vách . Bầu trời của ta thì vô tận viên dung  ,  các niệm tưởng đến và đi.

Và một khi ta bắt đầu cảm thấy rằng các niệm-tưởng đến và đi, và ta là NGƯỜI QUÁN TÂM , sự chiếu soi (như đại viên kính) , sự làm chủ Tâm (= sự hiểu thấu và vận dụng tâm không một chút khó khăn) đã được thành tựu.

Như vậy ,Tâm không thể bị kiểm soát trong í nghĩa của í niệm thông thường , như sống hòa hợp , sống thỏa hiệp , sống hết mình .v.v.. Vì sao ?

Trước nhất, bởi vì Tâm không hiện hữu, làm sao ta có thể kiểm soát nó?

Thứ đến, ai sẽ kiểm soát Tâm? Bởi vì không ai hiện hữu vượt ngoài Tâm – và khi ta nói : không ai hiện hữu , ta có ý nói rằng : không ai hiện hữu vượt ngoài tâm , ngay lúc này ta hiểu được cái "chân không diệu hữu viên dung vô ngại "của TÂM ta.

Ai sẽ kiểm soát Tâm? Nếu một ai đó đang kiểm soát Tâm, thì lúc đó nó sẽ chỉ là một-phần-của-Tâm kiểm soát  một-phần-của-Tâm.

Đó là cái BẢN-NGÃ-KIÊU-MẠN-LÀ .

Tâm không thể bị kiểm soát theo cách đó. Nó không hiện hữu, và không ai kiểm soát nó được.

Tâm là cái Chân-không-tự-nội , có thể thấy nhưng không thể kiểm soát. Nó có thể nhìn , nhưng không thể kiểm soát – nhưng chính cái nhìn là cái kiểm soát , chính cái hiện tượng của sự quan sát, của sự chiếu soi, trở thành sự làm chủ  , bởi vì tâm biến mất .

TÂM chẳng là gì hết , mà chỉ là sự thiếu vắng của sự-hiện-diện-của-chính-ta ! 

Khi ta ngồi tĩnh lặng trong tư thế tọa thiền , khi ta nhìn sâu vào Tâm , Tâm biến mất một cách dễ thấy. Dĩ nhiên ,các niệm tưởng sẽ vẫn ở đó, chúng hiện hữu, nhưng Tâm sẽ không thể được tìm thấy.

Nhưng khi Tâm đã ra đi, lúc đó một nhận thức thứ nhì có thể khả hữu : ta có thể thấy rằng các niệm tưởng không phải là những cái của ta .

Dĩ nhiên chúng đến và đôi khi chúng nghỉ ngơi (=lân la) đôi chút nơi ta , và rồi chúng ra đi. Ta có thể là một nơi lân la, nghỉ ngơi, nhưng chúng không khởi sinh ở trong ta.

Có bao giờ ta chú ý để nghiệm ra rằng : không một niệm cá biệt nào khởi sinh từ ta ?

Không một niệm cá biệt nào sống suốt đời với ta ; chúng luôn luôn đến từ bên ngoài. Chúng không thuộc về ta – không gốc rễ, không nhà cửa, chúng bay lượn. Đôi khi chúng nghỉ ngơi nơi ta, tất cả chỉ vậy thôi, giống như một đám mây nghỉ ngơi nơi đỉnh ngọn đồi . Rồi sau đó chúng sẽ tự chúng ra đi (=vô sở trú); ta không cần làm một điều gì cả. Nếu ta quan sát một cách đơn thuần, ta tự cảm thấy "sự kiểm soát" được thành tựu.

Dĩ nhiên là : từ “kiểm soát” thì không hoàn hảo, bởi vì các từ không thể hoàn hảo. Các từ /ngữ  thuộc về Tâm, thuộc về thế giới của các niệm tưởng. Từ / ngữ  không thể nào thâm nhập rốt ráo , bởi vì chúng rất nông cạn.

Ngay cả cái ý của từ  "kiểm soát" cũng không hoàn hảo.  Bởi vì không có ai để kiểm soát , và không có một ai bị kiểm soát.

Nhưng  ta phải tạm mượn từ ngữ để nói , nó có thể giúp hiểu một điều chắc chắn rằng duyên-hội sẽ xảy ra : khi ta nhìn sâu sắc, Tâm được kiểm soát – tức khắc ta trở thành người chủ.

Các niệm tưởng ở đó, nhưng chúng không còn là những người chủ của ta nữa.

Chúng không thể làm bất cứ điều gì đối với ta cả , chúng đơn giản là chỉ đến và đi ; ta vẫn tiếp cận chúng mà không bị ảnh hưởng , y như một đóa hoa sen giữa trận mưa. Những giọt nước mưa rơi trên những cánh hoa nhưng chúng tiếp tục lướt đi, chúng không gây ảnh hưởng tổn hại gì cả. Đóa hoa sen  không bị ảnh hưởng.

Đó là lí do tại sao ở phương Đông , hoa sen đã trở thành rất mực đặc trưng, rất mực biểu tượng.

Biểu tượng cao cả nhất đến từ phương Đông là hoa sen.

Nó mang toàn thể ý nghĩa của tâm thức Đông phương . Nó nói: “Hãy hiện hữu như một đóa hoa sen, thế là đủ . Vẫn tiếp cận mà không bị ảnh hưởng gì cả, và ta đang giữ quyền kiểm soát , bằng cách không-kiểm-soát-gì (thiền định). Vẫn tiếp cận mà không bị ảnh hưởng gì cả , và Ta không là Khách , cũng không là Chủ , ngay chỗ đó , ta là người chủ của chính ta ”.

Thế nên , đã có một quan niệm ví dụ :Tâm giống như những con sóng – một nhiễu loạn (a disturbance).

Khi đại hải lặng gió và yên tĩnh, không bị nhiễu loạn, những con sóng không ở đó (=tâm không ở đó).

Khi đại hải loạn động trong đợt nước triều hoặc gió mãnh liệt , khi mà những đợt sóng cao cường dâng lên và toàn thể mặt nước hoàn toàn là một nhiễu loạn (chaos) , có quan điểm xem Tâm hiện hữu.

Dĩ nhiên ,những cái này đều là những ẩn dụ , chúng chỉ có thể giúp ta hiểu rõ một phẩm tính tự nội nhất định, không thể nói qua từ ngữ.

Những ẩn dụ nầy rất nên thơ. Nếu ta chịu hiểu chúng với sự cảm thông , ta sẽ đạt đến một sự hiểu biết sáng tỏ của chính mình . Nhưng nếu ta cố gắng hiểu chúng bằng cách theo lý luận, ta sẽ không hiểu được chúng , vì chúng chỉ là những ẩn dụ.

Tâm là một sự phiền động của tâm-thức, cũng như những con sóng là sự phiền động của đại hải.

- Một cái gì từ bên ngoài đã tiến vào ? 

- Gió !

- Một cái gì đó từ bên ngoài đã duyên-hội ảnh hưởng đến đại hải / hoặc tâm thức  ? 

- Gió, hoặc những niệm tưởng, và có nhiễu động (chaos).

Nhưng nhiễu động luôn luôn ở trên bề mặt.

Các con sóng luôn luôn ở trên bề mặt. 
Không có sóng ở nơi chiều sâu thẳm – không thể có, bởi vì ở chiều sâu thẳm , "Gió" không thể vào được.

Vì thế cho nên : tất cả mọi thứ chỉ ở trên bề mặt.

Nếu ta quay cái nhìn vào bên trong, ngay chỗ đó gọi là : sự kiểm soát của ta được thành tựu.

Nếu ta di chuyển từ bề mặt vào bên trong, ta đi tới trung tâm – bỗng nhiên , bề mặt có thể vẫn bị phiền động nhưng ta  không bị phiền động.

Kinh Kim Cang nói : " Ưng Vô-sở-trụ nhi sanh kì Tâm "

Từ nơi đó , có thể nói : toàn thể "khoa học" của Thiền chỉ là an-trụ trung-tâm--VÔ TÂM , tiến trình di chuyển vào trung tâm, tiến trình lập gốc rễ nơi đó, tạm hiểu là : an trụ nơi VÔ SỞ TRỤ  .

Và từ nơi đó, toàn cảnh khách quan thay đổi . Giờ đây "các con sóng" có thể vẫn ở đó, nhưng chúng không với tới ta.

Giờ đây ta có thể thấy chúng không thuộc về ta, đó chỉ là một cuộc-xung-đột-trên-bề-mặt , với một cái gì đó từ ngoài vào.

Và từ nơi trung tâm, khi ta nhìn, không lâu là cuộc xung đột chấm dứt . Không lâu là ta thư giãn. Không lâu là ta chấp thuận rằng dĩ nhiên có gió mạnh và các con sóng sẽ vẫn trỗi dậy , nhưng ta không lo ngại, lúc đó ta có thể vui thích với cả các con sóng ấy . 

Không có gì là sai trái nơi các con sóng.

Vấn đề khởi sinh khi ta vẫn ở nơi mặt ngoài .

Ví như ta ở trên con thuyền nhỏ trên mặt đại hải , và gió mạnh đến, và hải triều dâng cao , và toàn thể đại hải sóng cuồng gió loạn – dĩ nhiên ta lo lắng , ta sợ muốn chết đi được . Ta ở trong nguy hiểm ; bất cứ thời điểm nào các con sóng cũng có thể lật con thuyền nhỏ của ta ; bất cứ thời điểm nào cái chết có thể xảy ra .

Ta có thể làm gì với con thuyền nhỏ của ta? Làm thế nào ta có thể kiểm soát được mọi thứ , kiểm soát được bất cứ cái gì ?

Nếu ta tiến vào cuộc chiến với con sóng, ta ắt bị đánh bại . Chiến đấu không giúp được gì cả; ta phải chấp thuận các con sóng.

Thực ra, nếu ta có thể chấp thuận các con sóng và để cho con thuyền của ta , tuy nhỏ thế nào chăng nữa, di chuyển với các con sóng và không chống lại chúng, lúc đó có thể ta sẽ không gặp nguy hiểm. Các con sóng ở đó; ta đơn giản di chuyển theo chúng, không chống lại chúng. Ta trở thành một phần của chúng . Lúc đó hạnh phúc kỳ diệu sinh khởi.

Đó là toàn thể nghệ thuật của lướt sóng – di chuyển với những con sóng, không chống lại chúng. Với chúng , như  "như-thế" (như thị), rằng ta không khác biệt với chúng . Lướt sóng , ở một í nghĩa nào đó , giống như hành Thiền . Nó có thể cho ta những thoáng nhìn của tự nội , bởi vì nó không phải là một cuộc chiến đấu, nó là "một-cuộc-thõng-tay" .

Như một người lướt sóng , ngay cả những con sóng cũng được thưởng thức… , và điều đó có thể được biết  , khi ta nhìn ngắm toàn thể hiện tượng từ trung tâm.

Cũng như thế , nếu ta là một lữ hành trong sa mạc và những đám mây mùa hạ đã kéo đến và đang có nhiều ánh chớp, và ta đã lạc lối , và ta đang cố gắng hối hả tìm về nhà. Đây là những gì xảy ra ở mặt ngoài – một lữ hành lạc lối, trời đầy mây, đầy chớp; chẳng bao lâu sẽ mưa như trút. Ta đang tìm kiếm một mái nhà trú mưa , tìm sự an ổn của căn nhà – lúc đó, bất thình lình ta về đến nhà. Bây giờ ta ngồi trong nhà rồi , bây giờ ta chờ đợi trận mưa – bây giờ ta có thể thưởng thức cơn mưa mùa hạ ấy. Bây giờ ánh chớp có vẻ đẹp riêng của chúng. Nó không đẹp như thế nếu ta còn ở sa mac , lạc lối trong hoang vu , nhưng bây giờ, ngồi trong căn nhà, toàn thể hiện tượng đẹp kỳ diệu. Bây giờ trận mưa đến và ta thưởng thức, và sấm lớn trong những đám mây, và ta thưởng thức bởi vì bây giờ bạn ta an toàn ở bên trong.

Một khi ta tới được "trung tâm" của "vô sở trụ", ta khởi sự yêu thích thưởng thức bất cứ cái gì duyên hội xảy ra ở mặt ngoài .Thế nên , toàn thể sự vụ là không chiến đấu ở mặt ngoài, nhưng tốt hơn, hãy di chuyển âm thầm và từ từ vào trung tâm. Lúc đó , không có sự làm Chủ , không có sự là Khách , không một sự kiểm soát nào bị áp đặt, ngay chỗ đó liền xảy ra một sự làm chủ duyên khởi một cách tức thời , khi ta được an trụ trung tâm.

An-trụ trung tâm (=Trung trụ) trong VÔ TÂM là sự làm chủ tâm , bằng cách không nghĩ gì (vô niệm) , không làm gì (vô tác).

Thế nên , đừng cố gắng “kiểm soát Tâm” bằng ngôn ngữ văn tự , nó có thể dẫn ta lạc đường.

Không ai có thể kiểm soát, và những ai cố gắng kiểm soát sẽ trở thành điên rồ ; họ đi đến suy nhược thần kinh một cách dễ hiểu, bởi vì cố gắng kiểm soát Tâm chẳng là gì khác hơn chuyện một-bộ-phận-của-Tâm  cố gắng kiểm soát  một-bộ-phận-khác-của-Tâm.

Thử hỏi : Ta là ai, và ai đang cố gắng kiểm soát? 

Nếu Ta là một con sóng – dĩ nhiên một con-sóng-tôn-giáo, ta sẽ cố gắng kiểm soát Tâm như thế nào ?

Và có những con-sóng-phi-tôn-giáo –- có sinh hoạt tính dục , và có giận dữ  , và có tức-giận-cay-đắng-khi-có-đua-tranh (jealousy) , và tính chiếm hữu , và tính thù ghét, và hằng triệu con-sóng-phi-tôn-giáo khác.

Và lúc đó có những con-sóng-tôn-giáo –-  thiền, từ bi, đại bi . Nhưng những cái nầy chỉ có trên mặt ngoài , thuộc về mặt ngoài .

Do vậy , có thể nói : Tôn giáo hoặc phi-tôn giáo , chẳng tạo nên sự sai biệt .

Cái Tâm chân thật/ VÔ TÂM , thì ở trung tâm, và toàn cảnh khách quan duyên-hội xảy ra xuyên qua trung tâm .

Ví như : ta ngồi bên trong căn nhà của mình, ta nhìn ngắm cái mặt ngoài của chính ta – mỗi sự-sự vật-vật thay đổi , bởi vì toàn cảnh khách quan của ta là mới mẻ . Bất thình lình, ta nhìn vào bên trong , ta là chủ nhà  .

Thật vậy , vì ta kiểm soát tự gốc rễ , nên ta có thể để mặt ngoài không bị kiểm soát . Không còn lo nghĩ về mặt ngoài, nên ta có thể vui thích với những con sóng, với những nước triều và an nhiên trước những bão tố.

Sự vụ nầy thì đẹp, tạo ra năng lực, tạo ra sức mạnh – không có gì để lo lắng về nó cả.

Chỉ có những kẻ yếu đuối  mới lo lắng về những niệm-tưởng.

Chỉ có những kẻ yếu đuối mới lo lắng về Tâm.

Những kẻ mạnh mẽ hơn  sẽ thấm nhập toàn-thể , và họ phong phú hơn nhờ toàn thể .

Những kẻ mạnh mẽ chẳng bao giờ cự tuyệt bất cứ cái gì.

Cự tuyệt  là do sự yếu đuối , do sự sợ hãi …

Nói theo ngôn-ngữ-Bùi-Giáng thì : ta đang “Dìu ba đào về một chân trời khác” !. 

Lỗi chẳng ở ba đào .                                                

Chẳng có gì sai trái nơi Tâm .

Chẳng có gì sai trái nơi Niệm-Tưởng.

Nếu có bất cứ điều gì sai trái, nó chỉ ở mặt ngoài — bởi vì , vào lúc đó , ta không biết toàn thể và vì thế ta chịu đau thương -- một cái đau thương có thể tránh được, bởi vì ta chỉ biết một phần bộ phận của toàn thể , và nhận thức có tính phần bộ và thiên lệch. 

Dĩ nhiên , sự "Nhận thức toàn thể" chỉ cần khi ta muốn có nó , và chỉ khả-hữu từ nơi trung tâm – bởi vì từ nơi trung tâm , ta có thể nhìn khắp xung quanh tất cả các chiều kích, tất cả các hướng, nhìn toàn thể vòng ngoài của hiện hữu của ta . Và nó thì mênh mông. Thực ra nó thì giống như vòng ngoài của hiện-hữu , của tồn-sinh.

Một khi đã ở VÔ TÂM (trung trụ), chẳng mấy lúc ta trở thành rộng hơn , lớn hơn, và cuối cùng chính ta là cái toàn-thể, chẳng thiếu kém chút nào so với toàn-thể . Như Huệ Năng đã thốt lên : " Không dè tự tánh vốn tự đầy đủ !"

Từ một thí dụ  khác : Tâm giống như cát-bụi tích tập vào quần áo một lữ khách .

Và Ta đã lữ hành , đang lữ hành  , và lữ hành suốt cả hàng triệu cuộc đời, và chẳng bao giờ được tắm một lần .

Quá nhiều cát bụi bị tích tập một cách tự nhiên – chẳng có gì sai trái ở chuyện nầy . Nó phải là như thế – những lớp-cát-bụi và ta nghĩ rằng : những lớp nầy là nhân-cách của ta.
Ta trở thành bị đồng nhất quá đỗi với chúng, ta đã sống với những lớp cát bụi nầy quá lâu , nên chúng giống như cái làn da bao bọc của ta , giống như tâm tưởng ta . Ta trở thành bị nhận-diện-đồng-nhất với chúng . Ta là cát bụi .

Tâm là quá khứ, là ký ức , là cát bụi ?

Mọi người phải tích tập chúng – nếu ta lữ hành, ta sẽ tích tập cát bụi. Nhưng không có nhu cầu cần phải được nhận diện đồng nhất với chúng, không có nhu cầu trở thành một với chúng, bởi vì lúc đó ta sẽ ở trong khốn đốn , bởi vì ta không phải là cát bụi, Ta là tâm thức.

Omar Khayyám nói : “ Cát bụi đi tới cát bụi” (“Dust unto dust”)

Khi một người chết, cái gì duyên-hội xảy ra ?

– Cát bụi về với cát bụi !

Nếu ta tuyệt đối là cát bụi, lúc đó mỗi sự-sự vật -vật sẽ trở thành cát-bụi, không còn lại gì cả. 

Nhưng có phải ta tuyệt đối là cát bụi, những lớp của cát bụi, hoặc có cái gì đó bên trong ta chẳng phải là cát bụi chút nào cả, chẳng là của trái đất chút nào cả?

Đó là cái Tâm thức của Ta, cái "viên-minh-giác-chiếu" của ta vậy.

Viên-minh-giác-chiếu là hiện hữu của ta, tâm-thức là hiện hữu của ta, và cái cát-bụi mà viên-minh-giác-chiếu góp nhặt quanh nó (cái cát bụi đó ) là Tâm của ta .

                                  ***

Khi tôi đang viết đây , tôi đang sử dụng Tâm ?
Thật ra , chẳng có cách nào khác để nói.

Khi ta đang trả lời những câu hỏi của ta , của bạn ..., ta đang dùng Tâm – chẳng có cách nào khác. Ta phải đáp ứng và quan-liên, và Tâm là một cơ chế diệu mỹ .
Tâm là một phương tiện truyền thông để liên lạc cảm thông.

Khi ta chết, tất cả mọi thứ trong thân ta đều sẵn sàng để chết – ngoại trừ TÂM.

Thế nên người theo đạo Phật tin rằng : Tâm rời thân và đi vào một cửa ngõ tái sinh khác , bởi vì nó chưa sẵn sàng chết. Tái sinh là của Tâm.

Và một khi ta chứng đạt trạng thái "vô-tâm', lúc đó sẽ không có tái sinh (sinh tử luân hồi), lúc đó ta sẽ chết một cách giản dị.

Và với cái tiến trình chết của ta , mọi thứ đều bị tan biến – thân ta , Tâm ta – chỉ có linh-tâm-tự-chiếu của ta sẽ ở lại .

Thiền không phải là một nỗ lực chống lại Tâm, nó là một con đường hiểu biết sáng tỏ Tâm (minh Tâm) , để thấy rõ cái tánh Biết ( kiến tánh). Nó là một cách tu tập chiếu soi Tâm– nhưng dĩ nhiên ta phải có một người hướng dẫn , và phải có Sơ Tâm .

Đó là cái Tâm mà ta đang mang trong vô thủy , đã sinh khởi từ nơi không biết , qua những kiếp không thể tính đếm (a tăng kì kiếp).

Tâm của ta mang theo toàn thể kinh nghiệm của con người .

Nói vắn tắt : Ta mang theo toàn thể kinh nghiệm của tồn-sinh . Đó là cái TÂM-TA-LÀ .

Xem bài viết trên phiên bản di động